ηθικός αυτουργός

Όρος του ποινικού δικαίου. Χαρακτηρίζει εκείνον που προκαλεί (με πρόθεση) σε άλλον την απόφαση για τη διάπραξη μιας άδικης πράξης. Τιμωρείται με την ίδια ποινή (ως αντικειμενικό πλαίσιο) με την οποία τιμωρείται και ο αυτουργός (άρθρο 46, παρ. 1 Π.Κ.). Αυτός o γενικός χαρακτήρας είναι προϊόν εξέλιξης της έννοιας του η.α. και καθιερώθηκε στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα (1950), σε αντίθεση με τον παλιό ποινικό νόμο, που περιλάμβανε περιοριστική αναφορά των μέσων της ηθικής αυτουργίας. Είναι επομένως πραγματικό το ζήτημα κάθε φορά αν και πώς έχει προκληθεί η απόφαση τέλεσης αδικήματος, για να στοιχειοθετηθεί η ευθύνη ενός προσώπου ως η.α. Στην έννοια του η.α. περιλαμβάνεται και ο agentprovocateur, εκείνος δηλαδή που προκαλεί (με πρόθεση) σε άλλον την απόφαση να εκτελέσει ένα αδίκημα, με μοναδικό σκοπό να τον καταλάβει πάνω στην απόπειρα ή στις προπαρασκευαστικές πράξεις και με τη θέληση να τον ανακόψει από αυτή την προσπάθεια. Τιμωρείται και αυτός με την ποινή του αυτουργού (αντικειμενικά πλαίσια) μειωμένη στο μισό (άρθρο 46, παρ. 2 Π.Κ.). Για να υπάρξει ηθική αυτουργία πρέπει να γίνει το αδίκημα ή να βρίσκεται στο στάδιο της απόπειρας. Δεν νοείται η.α. σε ανύπαρκτο έγκλημα. Είναι όμως ανεξάρτητο αν εκείνος που έκανε την πράξη δεν υπέχει ποινική ευθύνη ως ακαταλόγιστος ή ως ενεργήσας χωρίς δόλο, ή η περίπτωσή του είναι συγγνωστή ή, αν δεν συνελήφθη, είναι άγνωστος κλπ. Αν ο η.α. γνωρίζει το ακαταλόγιστο του αυτουργού, είναι ο ίδιος αυτουργός της πράξης, γιατί εκείνος που την εκτελεί είναι απλό όργανό του και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι δημιούργησε σε άλλον την απόφαση· απλώς τη χρησιμοποίησε ως μέσον. Η παραγωγή της απόφασης μπορεί να γίνει με οποιονδήποτε τρόπο, για παράδειγμα, με συμβουλές ή απειλές, με πρόκληση ή εκμετάλλευση αδυναμίας ή πλάνης για τα πραγματικά αίτια ή τις ποινικές κυρώσεις, με υπόσχεση ή χορήγηση αμοιβής κλπ. Δεν είναι ανάγκη ο η.α. να υποβάλει στον δράστη τα σχέδια της εγκληματικής του ενέργειας. Επίσης είναι αδιάφορο αν ο η.α. έχει άμεσο ή έμμεσο συμφέρον από την εκτέλεση του αδικήματος. Παρακίνηση από αμέλεια δεν συνιστά ηθική αυτουργία. Δεν υπάρχει επίσης ηθική αυτουργία, αν o δράστης εκτελέσει άλλη άδικη πράξη άσχετη με εκείνη που ήθελε να προκαλέσει ο η.α. Η ηθική αυτουργία είναι παρακολουθηματική· δεν λειτουργεί αυτοτελώς, αλλά πάντα σε σχέση με πράξη που έχει τελεστεί ή έγινε απόπειρα να τελεστεί. Γι’ αυτό αν o δράστης έκανε κάτι λιγότερο (π.χ. έκλεψε μικρότερο ποσό από αυτό που του είπε ο η.α.), αυτό θα ληφθεί υπόψη και για τον η.α. Αν όμως έκανε κάτι περισσότερο (σκότωσε αντί να τραυματίσει), o η.α. ευθύνεται γι’ αυτό που προκάλεσε την απόφαση, εκτός αν υπάρχει άλλου είδους δική του ευθύνη, για παράδειγμα, αμέλεια για το επιπλέον. Ο η.α. είναι και αυτός η.α. του δράστη, ενώ ο η.α. του συνεργού και ο συνεργός του η.α. θεωρούνται συνεργοί του δράστη. Χρόνος της ηθικής αυτουργίας είναι τόσο εκείνος που δρα ο η.α. όσο και εκείνος που δρα ο αυτουργός. Όταν υπάρχει προσωπικός λόγος απαλλαγής του αυτουργού, απαλλάσσεται και ο η.α. – για παράδειγμα, δεν τιμωρείται εκείνος που παρακινεί άλλον να υποθάλψει εγκληματία συγγενή του (πράξη που δεν τιμωρείται). Για εγκλήματα που απαιτούν ιδιαίτερες ιδιότητες ή σχέσεις, εκείνος που δεν τις έχει δεν θεωρείται ποτέ αυτουργός ακόμα και αν κάνει την πράξη μαζί με άλλον που έχει τις ιδιότητες. Είναι όμως η.α. –για παράδειγμα– σε εγκλήματα σχετικά με τη δημόσια υπηρεσία, όπου μόνο ο υπάλληλος είναι αυτουργός. Υπάρχουν και περιπτώσεις που δεν τιμωρείται ο αυτουργός, αλλά τιμωρείται ως η.α., για παράδειγμα, ο διευκολυνόμενος σε ακολασία (άρθρο 348 Π.Κ.). Μπορεί όμως να τιμωρηθεί ως η.α. αν προκάλεσε στον διευκολύνοντα την εκτέλεση της πράξης. Επίσης, στην απόδραση κρατουμένου τιμωρείται πολύ αυστηρότερα o η.α. (όπως και κάθε συμμέτοχος) από τον δράστη, στον οποίο αναγνωρίζεται (ως ένα είδος ελαφρυντικού) η τάση προς την ελευθερία. Η παρεμπόδιση (με τη θέλησή του) από τον η.α. της ολοκλήρωσης του εγκλήματος ή της πραγματοποίησης των αποτελεσμάτων του έχει επίδραση στην ποινική του ευθύνη και κρίνεται με τις γενικές διατάξεις που διέπουν την υπαναχώρηση. Άλλη βέβαια είναι η περίπτωση του αgent provocateur, όπου υπάρχει εξαρχής άλλη πρόθεση και τείνει στην πραγματοποίηση άλλων στόχων. Στην περίπτωση αυτή εμπίπτουν πολλοί δημόσιοι υπάλληλοι και ιδιαίτερα αστυνομικοί από υπερβολικό ζήλο (κακώς εννοούμενο υπηρεσιακό καθήκον) για να προκαλέσουν δίωξη προσώπων που θεωρούν ικανά για πράξεις αντίθετες στο καθεστώς. Σε πολλές περιπτώσεις κάτω από την έννοια της ηθικής αυτουργίας, ο νόμος προβλέπει την αντικειμενική υπόσταση ενός εγκλήματος και τις ανάγει σε αυτουργία, συνήθως συναυτουργία σε πολυπρόσωπα εγκλήματα, π.χ. δωροδοκία.

Dictionary of Greek. 2013.

Look at other dictionaries:

  • ηθικός — ή, ό (AM ἠθικός, ή, όν) 1. αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στο ήθος ή στην ηθική, κατ αντίθεση προς το ανήθικος και σε αντιδιαστολή προς το διανοητικός 2. αυτός που επιδρά στο ήθος ή στα ήθη («ηθική διδασκαλία») νεοελλ. 1. αυτός που είναι σύμφωνος… …   Dictionary of Greek

  • ηθικός — ή, ό επίρρ. ά 1. ενάρετος: Ηθικός άνθρωπος. – Ηθικός χαρακτήρας. 2. σύμφωνος με τους ηθικούς κανόνες: Ηθική συμπεριφορά. – Ενεργεί ηθικά. – Εμφορείται από ηθικές αρχές. 3. ό,τι έχει σχέση με την ηθική: Ηθική (επιταγή, συνείδηση, αντοχή,… …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • αυτουργός — ο, η αυτός που κάνει κάτι με το ίδιο του το χέρι: Πιάστηκε ο αυτουργός του εγκλήματος· «ηθικός αυτουργός», αυτός που παρακίνησε το δράστη στην εκτέλεση του εγκλήματος …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • Θεσσαλός — I Μυθολογικό πρόσωπο. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (7, 176), ο Θ. έδωσε το όνομά του στη Θεσσαλία, περιοχή που μέχρι τότε έφερε διάφορες ονομασίες: Αιολία, Αιμονία, Ελλάς, Δρυοπίς και Γραικία. Ο Θ. καταγόταν από τη Θεσπρωτία της Ηπείρου και ήταν… …   Dictionary of Greek

  • έρως — I Αρχαιοελληνική θεότητα. Γεννήθηκε από το Χάος και τη Γαία, όπως αναφέρει ο Ησίοδος στη Θεογονία του, ή κατ’ άλλους από τον Τάρταρο και τη Νύκτα. Τον θεωρούσαν τον ωραιότερο μεταξύ των αθάνατων θεών και τον φαντάζονταν ως παιδάκι (τον παρίσταναν …   Dictionary of Greek

  • Θηραμένης — (451; – 404 π.Χ.). Αθηναίος πολιτικός και στρατηγός. Ήταν μετριοπαθής ολιγαρχικός. Συνεργάστηκε στην κατάλυση της δημοκρατίας το 411 π.Χ. και αποτέλεσε μέλος του συμβουλίου των Τετρακοσίων. Μετά την πτώση τους διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη… …   Dictionary of Greek

  • Ιωναδάβ — Όνομα βιβλικών προσώπων. 1. Ανιψιός του βασιλιά Δαβίδ, ο οποίος ξεχώριζε για τη σοφία του. Θεωρείται όμως και ηθικός αυτουργός παράνομης πράξης, γιατί με τις συμβουλές του ο εξάδελφός του, Αμνών, υπήρξε δράστης αιμομιξίας με την αδελφή του, Θαμάρ …   Dictionary of Greek

  • Κύριλλος — I Όνομα τριών αρχιεπισκόπων Κύπρου. 1. Κ. Α’ (; – 1854). Αρχιεπίσκοπος Κύπρου (1849 54), διάδοχος του Ιωαννίκιου. Ήταν συνετός, αλλά άτολμος ιεράρχης, ίσως επειδή φοβόταν μήπως επαναληφθούν στην Κύπρο οι σφαγές του 1821. Στα χρόνια του αυξήθηκε η …   Dictionary of Greek

  • εισηγητής — ο θηλ. ήτρια 1. αυτός που κάνει την εισήγηση, που προτείνει κάτι για συζήτηση: Ο εισηγητής του νέου εκλογικού νόμου. 2. ο εμπνευστής, ο υποκινητής, ο ηθικός αυτουργός: Εισηγητής εκπαιδευτικών καινοτομιών. 3. σε πολυμελή συμβούλια, αυτός που… …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • εμπνευστής — ο θηλ. στρια που εμπνέει, ο υποκινητής, εισηγητής, ηθικός αυτουργός …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.